Özel Eğitim 'deki gelişme ve başarılar, bir ülkenin kalkınmışlık seviyesini gösterin en önemli göstergelerin başında gelir. Biz; Safranbolu Zihinsel Engelliler Hasan Gemici Eğitim Uygulama Okulu ve İş Eğitim Merkezi olarak bu gelişime katkıda bulunmakta olduğumuza inanıyoruz. Bu nedenle de Okulumuzda ve Web sayfamızda Özel Eğitim için verdiğimiz çabalarımızı artırıyor ve herkesi bu konuda destek ve yardıma davet ediyoruz.

Günümüzde herkes tarafından kabul edilen Zihinsel Engelli Çocuk tanımı yapılabilmiş değildir. Ancak yaygın olarak kullanılan tanımlar vardır. Türkiye Sağlık Sosyal Yardım Bakanlığı Ruh Sağlığı Müdürlüğüce 1971'de yapılan zihinsel engelliler tanımında; zihni gelişmelerinde (gelişme dönemi sırasında) çeşitli etkenlere bağlı duraklama veya gerileme sebebiyle genel davranış ve uyum bakımından yaşıtlarına oranla sürekli yetersizlik gösteren normal eğitim ve toplum şartlarına uymakta zorlukları olan kişilerdir. Zihinsel engelin oluşumu zamanımızda çeşitli nedenlere bağlanmaktadır. Başlıcaları kalıtım, çevre ile kalıtsal ve çevresel faktörler arasındaki etkileşimdir. Söz konusu etkenlerin sürekli interaksiyon (karşılıklı etkileşim) halinde bulunması birbirlerinden kesinlikle ayırt edilebilmelerini güçleştirmektedir.

Bununla birlikte; zihinsel engelli olmanın nedenlerini belirli bazı ölçülere göre sınıflandıran pek çok örnek vardır. Bunlar içerisinde en yaygın olarak kullanılan yukarıda zihinsel engelin tanımını yaparken örnek olarak aldığımız Amerikan Zihinsel Engelliler Derneğinin yaptığı ve dünyada yaygın olarak kullanılan sınıflandırmadır. Buna göre zihinsel engelili olmanın nedenlerini 7 grup altında toplayabiliriz.

NEDENLER :
1- Bulaşıcı Hastalıklar Ve Zehirlenmeler :
2- Travma Ve Fiziksel Etkiler :
3- Metabolizma Ve Beslenme Bozuklukları :
4- Kaba Beyin Hastalığı :
5- Doğum Öncesinde Bilinmeyen Nedenler :
6- Kromozom Anormallikleri :
7- Gebelik Bozuklukları :

Zihinsel engelli çocukların uygun eğitim ortamlarına programlarına yerleştirilmelerinin yolu tanılamadan geçer. Zihinsel engelli çocukların tanımında zihin ve uyum ölçütlerinin yer alması ve bu ölçütler arasında orta derecede bir ilişkinin bulunması, zihinsel engelli çocukların tanılanmalarında bu ölçütlerin ayrı ayrı değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.

SINIFLANDIRMA
Zihinsel Engelli Çocukların Sınıflandırılması : Genel olarak zihinsel engelliler hafif (moron), orta (embesil) ve ileri (İdiot) olmak üzere 3'e ayrılırlar. Buna bir de sınır çizgisinde zihinsel engelli olanları katabiliriz. Bu gruba girenler zekaca normal insanlardan çok hafif derecede geri olup, I.Q'ları 70-80 arasındadır.
Bizde Milli Eğitim Bakanlığınca hazırlanan Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar yönetmeliğinde yer alan zihinsel engelli çocukların sınıflandırılmasına göre;
A- Ağır Öğrenenler : Kendi koşullarımıza göre hazırlanmış geçerli ve güvenilir zeka testlerinde devamlı olarak 75-90 zeka bölümü sağlayabilen ve kendi yaşıtlarından 1-2 zeka yaşı geride olanlardır.
B- Eğitilebilir Zihinsel Engelliler : Kendi koşullarımıza göre hazırlanmış geçerli ve güvenilir zeka testlerinde devamlı olarak 50-75 zeka bölümü sağlayabilen, kendi yaşıtlarından 3-5 zeka yaşı geri olan çocuklardır.
C- Öğretilebilir Zihinsel Engelliler : Kendi şartlarımıza göre hazırlanmış geçerli ve güvenilir zeka testlerinden 25-49 zeka bölümü sağlayabilen zeka yaşları takvim yaşlarından ilköğretim çağındaki çocuklara kıyasla 5-7 yaş geri olan çocuklardır.
D- Altındakiler : Kendi koşullarımıza göre geçerli ve güvenilir zeka testlerinde devamlı olarak 25 zeka bölümünün altında bulunan, zeka yaşları yaşama süresi boyunca 0-2 zeka yaşı arasında olup devamlı olarak bakım gerektiren çocuklardır.

Zihinsel Engelli Çocukların Genel Özellikleri : Zihinsel engelli çocukların gelişimi hangi zeka düzeyinde olursa olsunlar normal çocuklardan farklıdır. Ancak gelişim ihtiyaçları onlarınkinden değişik değildir. Bu çocuklarında yemeğe, içmeye, sevilmeye, başarmaya, kabul edilmeye ve toplumun bir üyesi gibi yaşamaya gereksinimleri vardır. Bu gibi kişilerin sosyal çevrede yaşamlarını sürdürmeleri için gereken kişilik olgunluğuna erişmeleri sözü edilen ihtiyaçlarının karşılanmasıyla mümkündür.
Zihinsel Engelli Çocuklar Akranlarına Göre ;
1- Akademik kavramları geç ve güç öğrenirler. Fazla sabır ve tekrar gerektirir. Belli bir seviyeden sonra hiç öğrenemezler, en çok sıkıntı çektikleri çalışmalar akademik faaliyetlerdir, çabucak paniğe kapılırlar, bu çalışmalara karşı ilgileri çok geç ve sinirli olarak gelişir. Çünkü en az yetenekli ve başarısız oldukları alandır,
2- Dikkat süreleri kısa ve dağınıktır. Devamlı izleme, teşvik ve değişiklik isterler.
3- İlgileri kısa sürelidir. Daldan dala sıçrar. Ders birbirini tamamlayan ilginç etkinlikleri daldan dala dizisi olmadıkça ilgilerini çekmez, ilgilenmezler. Çok ilginç buldukları çalışmalardan dahi kısa bir süre sonra bıkarlar. Bu süre yaş, sınıf, zeka ve eğitim seviyesine göre değişir.
4- Soyut terim, tanım ve kavramları çok geç ve güç anlar ve kavrarlar. Buna tamamen yabancılık duyanlar çoktur. Somut şeyleri daha kolay ve iyi kavrarlar. Kavramların somutlaştırılması anlamalarını kolaylaştırır.
5- Zaman kavramı çok geç ve güç gelişir. Saat, gün, hafta, ay ve yılı tanıtmak, kavratmak ileri sınıflarda mümkün olabilir.
6- Konuşmaya geç başlarlar. Konuşma gelişimleri zeka gerilik dereceleri ile oranlı olarak yavaş gelişir. Konuşma özürleri fazladır. Özel ve bireysel ilgi ile konuşma gelişimi ve düzeltilmesine ihtiyaç gösterirler. Konuşmanın gecikmesi zeka özrünün tek sebebi değildir. Konuşma gelişimi bir çok organların gelişmesine ve bir çok unsurları içine alan uygun ortamın sağlanmasına bağlıdır.
7- Genelleme yapamazlar. Bu çocuklar kazandıkları bilgileri ilişkilerine göre gruplama ve genelleme yapmadan belirli şekilde geridirler.
8- Kazandıkları bilgileri transfer etmede çok güçlük çekerler. Bazı kompleks durumlarda bunu hiç başaramazlar. Kazandıkları bilgi ve becerileri ancak öğrendikleri durumlara, öğrendikleri şekilde uygulayabilirler.
9- Yeni durumlara uymada zorluk çekerler. Yeni durumlardan kaçmayı tercih ederler. Bu çocuklar sınırlı yeteneğe sahip olduklarından yeni bir duruma uymaları geç ve güç olur.Her yeni etkinlik karşısında bir gerginlik, direnme ve kaçma eğilimi gösterirler. Teşvik edildiği ve anlayışlı karşılandığında yetenekleri seviyesinde, uyum sağlamayı başarırlar.
10- Kolayca yorulurlar, ufak tefek engeller karşısında yılgınlık gösterirler, sebatsızdırlar. Zihinsel özürlü çocukların en belirgin özelliklerinden biri de çabucak yorulmaları ve faaliyeti bırakmalarıdır. Onları yapamadıkları, daha ilk adımda başarısızlığa uğradıkları işlere başlatmak ve devamını sağlamak çok zor olur. Bunun için her etkinliği çocuğun başaracağı noktadan başlatılması onun ilk teşebbüsünün başarılı olması için çok önemlidir.
11- Kendilerinden küçükler ile ilişki kurmayı ve oynamayı tercih ederler.
12- Gördükleri duydukları şeyleri çabuk unuturlar. Bellekleri zayıftır. Bu çocuklar hangi yol ve duyu organı ile alırlarsa alsınlar, verilen uyarıları, bilgileri kısa zamanda unuturlar. Uyaranların iz bırakması fazla tekrarı gerektirir. Aynı şeyi değişik yer, zaman, durum ve şekilde yeteri kadar tekrar etmelidir.
13- Yakın şeylere ilgi duyarlar. Uzak gelecekle ilgilenmezler. Zihinsel engelliler başarılı oldukları etkinliklerin hemen sununda etkili şekilde madden veya manen ödüllendirilirse bu olumlu bir pekiştireç olabilir.
14- Algıları, kavramları ve tepkileri basittir. Eşya, olay ve durumları tam kapsayan ayrıntılı algı ve kavramları yoktur. Bu öğrenme hatırda tutma ve hatırlama yetenek seviyeleri ile ilgilidir. Bu çocuklara verilecek algı ve kavramların, ayrıntılı olması gerekmez. En önemli özelliklerini kapsayan basite dönüştürülmüş algılar ve kavramlar kazandırmaya çalışmalıdır.
15- Duygu ve düşüncelerini açık ve bağımsız olarak ifade edemezler. Bu çocuklar yavaş konuşma gelişimi, zayıf bellek, yeni durumlara uyma ve basit algı ve kavramlara sahip olduklarından duygu ve düşüncelerini açıkça anlatamazlar. Bunlar her fırsatta kendilerini sözle ifade etme olanakları olumlu pekiştireçlerle teşvik edilmeli, potansiyelin fonksiyonel hale getirilmesi için çeşitli fırsatlar yaratılmalıdır. Bu suretle kendilerini sözlü olarak anlatmak için kendilerine güven kazandırılabilir. Sık sık tenkitler kendine güveni yıkacağından bu konuda çok dikkatli olmak gerekir.

Zihinsel Engelli Çocuklar;
1- Kendilerinden yaşça küçük olanlarla ilişki kurarlar.
2- Yakın çevresindekilerle kolay dostluk kuramazlar. Kurdukları dostlukları uzun süre devam ettiremezler. Kurdukları dostluklar yakın yararlar sağlamaya dayalıdır. Kolayca küser ve dostlukları bozarlar. Yalnızlığı tercih etme eğilimindedirler.
3- Sosyal ilişkilerinde grupta daima başkalarına tabi olma eğilimindedirler. Sorumluluk almaktan çekinirler. Nadiren kendi seviyelerinde ki kişilerden oluşan gruplarda lider olmaya talip bulurlar. Liderlik çatışmalarına bu gruplarda rastlanmaz.
4- Oyun ve toplum kurallarına uymakta zorluk çekerler. Kuralları güç oyunlara ve sosyal faaliyetlere katılmazlar. Kuralları bu çocukların anlayacağı ve uyacağı seviyede basitleştirmeli ve bu tip faaliyetlere başarılı etkin katılımları sağlanmalıdır.
5- Genellikle fiziki görünüşlerinde, giyim ve kuşamlarında acayiplikler gösterirler. 
6- Nezaket ve görgü kurallarına uymada zorluk çekerler. Kuralları basitleştirmek, çocuğa çeşitli durumlarda bol sosyal yaşantılar vermek suretiyle azami gelişim sağlanabilir.
7- Sosyal bakımdan birçok uyumsuz halleri vardır. Sosyal durumlara kendi kendilerine uymada zorluk çekerler. Uyum sağlayacak uygun çözüm yolları bulamazlar. Anlayış, bol bol sosyal yaşantılar sağlamak uyumu zor durumların geri zekalıya göre basitleştirilmesi uyumu arttırıcı tedbirler olabilir.
8- Sosyal faaliyetlere karşı ilgileri azdır. Çok az sayıda sosyal faaliyetlere katılırlar. Sosyal ilişkilerde bencildirler. Davranışlarında her şeyin kendilerine ait olmasını isterler. Kendilerine ait olan şeyleri başkalarıyla paylaşmaya yanaşmazlar.
10- Sosyal ilişkilerinde kendilerini grupta kabul ettirecek becerileri azdır. Birçoklarında hiç denecek kadar yoktur. Zihinsel özürlü çocukların kişilik özelliklerini aşağıda belirtilen hususlarda görmek mümkündür. Zihinsel engelli çocuklar,
1- Kendilerine güvenemezler, genellikle başkalarına dayanmayı tercih ederler. Bağımsız hareket etmekten çekinirler.
2- Sebatsızdırlar. Kolaylıkla cesaretleri kırılır.
3- Bir amaca ulaşmak için kuvvetli hisler duymazlar. Ufak tefek engeller karşısında çözüm yolları aramazlar, yılgınlık gösterirler. Bir işi bitirmek, sonuca götürmek için enerjilerini teksif edemezler.
4- Geç ve güç dostluk kurarlar. Dostluk süreleri kısadır, gelip geçicidir.
5- Sorumluluk almaktan kaçınırlar. Başkalarına uymayı tercih ederler.
6- Birlikte bulundukları kimselerin duygu ve düşüncelerine ilgi ve saygı duymazlar. Başkaları onlar için önemli değildir.
7- Kendi kendilerine bir işe başlama arzusu göstermezler. Belli bir amaca yönelmeleri çok nadir görülür.
8- Duygu ve düşüncelerini ifade etmede birçok duygusal bozukluk gösterirler. Bazen kızarıp köpürmek, kırmak, dökmek, saçmak, bazen tam bir duyarsızlık şeklinde davranışlar gösterirler.
Bu kişilik özelliklerinin bir veya bir kaç tanesini zihinsel engelli çocuklarda görmek mümkündür. Yalnız kişilik özelliklerindeki derece farklılıkları zeka gerilik derecesiyle oranlı olmayabilir. Kişilik gelişimdeki gerilik daha ziyade kişilik gelişimini etkileyen faktörlere bağlıdır. Bütün özelliklerdeki gelişim geriliğini zeka geriliğine bağlamak ve onunla açıklamaya çalışmak bizi hatalı yargılara götürebilir. Zihinsel özürlü çocukların uygun yönde gelişimlerinin sağlanması önce genel, sonra bireysel olarak bireye özgü özelliklerin bilinmesi ile mümkün olur. Özellikleri bilmek eğitimde ilk adımdır.

TEDAVİ VE YARDIM
Tedavi ve Yardım İlkeleri :
Tedavide zihinsel özür gösteren çocuklar kapasitelerini ulaşabilecekleri en üst düzeye çıkartmak, kendi gereksinimlerini karşılayabilecek hale getirmek, ailelerine ve topluma yük olmaktan kurtarmak ve toplum içinde özürlerine karşın uyumlu ve mutlu bireyler haline getirmek amaçlanmaktadır. Bunun için izlenecek yollar şöyle özetlenebilir:
1- Davranışsal ve Kişilik Güçlüklerinin Tedavisi : Bu aşamada bireysel ve grup psikoterapileri uygulanabilmektedir. Grup tedavilerinin özellikle ergenlik döneminde ki çocuklarda etkili olduğu, ketlenmeyi azalttığı, duyguların ifadesini kolaylaştırdığı olumlu sosyal ilişkilerin öğrenildiği ileri sürülmektedir. Grupta öğrenilenler evde ve daha geniş çevrelerde de uygulandığı takdirde tedavinin amaca ulaştığı kabul edilmektedir.
2- Davranış Biçimlendirme : Zihinsel engelli çocuğun davranışları çok özenli dakik bir şekilde gözlenir, davranış sıklıkları tayin edilir. Hedef davranışların, olumlu yada olumsuz pekiştireçlerle görülme sıklıklarında artma yada azalmalar sağlanır. Daha çok istendik davranışlar ödüllendirilir.
3- Ana - Baba Danışmanlığı : Aile duygularının ele alınıp çözümlenmesi zeka özürlü çocuğa ailenin yaklaşımını büyük ölçüde etkilemektedir.